Someone’s got to do the job…

In mijn vorige blog uitte ik al mijn ongenoegen over het feit dat mensen lang niet altijd de helpende hand bieden aan de medemens, zelfs niet als daar nadrukkelijk om wordt gevraagd. Nieuwsgierig als ik ben, vroeg ik me af waaraan dit ligt. De eerste termen die dan bij me opkomen zijn egoïsme en kuddedierengedrag, maar hoe staat de psychologie hier tegenover?

Het antwoord vond ik op mijn – jawel – toiletscheurkalender. Tot wat voor inspiratie en wijsheid een toiletbezoek je al niet kan brengen…
Op het blaadje stond het volgende voorbeeld: stel, je loopt in een drukke winkelstraat en wordt plotseling onwel. Je hoopt dan dat er iemand je te hulp zal schieten. Echter: hoe meer mensen er zijn, hoe kleiner de kans is dat iemand dit ook daadwerkelijk doet. Dit principe staat bekend als het ‘bystander effect’, ofwel omstanderseffect. Het mechanisme werd nader onderzocht nadat de 28-jarige Kitty Genovese op 13 maart 1964 in een buitenwijk van New York op straat werd doodgestoken, terwijl ze om hulp riep en er maar liefst 38 mensen getuige waren van het voorval. Niemand belde de politie.

Het bystander effect kent twee onderdelen. Allereerst is er dat wat ik in de inleiding omschreef als kuddedierengedrag. Als we onzeker zijn, letten we op wat anderen doen en volgen dat voorbeeld. Reageert er niemand, dan zal het wel niet nodig zijn om actie te ondernemen en doen we zelf ook niets. In een groep verdwijnen we in de menigte en voelen we ons blijkbaar minder verantwoordelijk voor ons gedrag. Dit principe wordt binnen de psychologie de diffusie – ofwel verdeling – van verantwoordelijkheid genoemd.

Het tweede onderdeel is de altijd aanwezige en onontkoombare sociale druk. Niemand wil opvallen of betrokken raken in plotselinge (onwenselijke) situaties waar ze zelf geen controle over hebben. Enigszins ironisch als je je bedenkt hoe zelfstandig, onbevooroordeeld en sociaal mensen zichzelf over het algemeen wel niet vinden.

Op internet zijn talloze filmpjes te vinden van het fenomeen dat ‘bystander effect’ heet en ik vind het haast gênant om naar te kijken. Mensen die, wanneer ze alleen zijn, wel meteen een kamer uitlopen als deze zich langzaam vult met rook, maar wel blijven zitten als er meerdere mensen zijn, die allemaal niks ondernemen. Ik weet nog goed dat ik een kleine twee maanden geleden op het station in Tilburg bij de halte vol medereizigers op de bus stond te wachten. De bus was aan de late kant en toen hij uiteindelijk in zicht kwam, viel me gelijk op dat hij eigenlijk veel te hard reed voor zo’n vol station. Op het moment dat hij bijna bij de halte was, stak er ineens een onoplettend meisje over. Iedereen zag het, maar niemand deed iets. Op het laatste moment riep ik ‘pas op!’, sprong naar voren om het meisje bij haar arm te grijpen en trok haar nog net op tijd de stoep op. Jemig, wat was ik kwaad op die buschauffeur, die me met een grote grijns begroette en zei dat ik maar beter op m’n hart kon letten. Er kon geen excuses voor zijn onverantwoordelijke gedrag vanaf, het geschrokken meisje bedankte me daarentegen wel.

Met het voorbeeld van de bus wil ik overigens absoluut niet beweren dat ik niet gevoelig ben voor sociale druk. Ik zal niet snel de eerste zijn die een vraag stelt in een volle collegezaal als ik het even niet kan volgen, noch zal ik tijdens een stapavond de eerste zijn die op de bar springt voor een dansje. Maar kom op, als er levens op het spel staan, zouden die interne alarmbellen toch moeten leiden tot actie…

Hieronder de links naar een aantal filmpjes over het bystander effect:

Het door mij aangehaalde voorbeeld van de rook in de kamer:
http://www.youtube.com/watch?v=KE5YwN4NW5o

Hier meer over het onwel worden op straat:
http://www.youtube.com/watch?v=OSsPfbup0ac&feature=related

Deze vind ik persoonlijk nog steeds erg schokkend, over het Chinese kindje dat maar liefst twee keer overreden wordt:
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=eGwqZWHUZ0w

Advertenties

4 Comments on “Someone’s got to do the job…

  1. Ja, onlangs kwam nog zoiets in het nieuws over iemand die werd neergestoken terwijl er geen hulp werd geboden… Dat is inderdaad verschrikkelijk!
    Dat kuddedier-idee deed me overigens denken aan dat experiment met de lift (dat een heel stuk lichter is, maar wel mooi illustreert hoe gevoelig mensen zijn aan kuddegedrag)
    dit is een voorbeeld: http://www.youtube.com/watch?v=B8zlk9TZ4bA

  2. Oh verschrikkelijk dat mensen gewoon geen hulp bieden, of niet durven te helpen. Uit ervaring weet ik zelf niet zo handel, ik ben al jaren bhv’er en EHBO’er en het eerste wat ik denk bij zo iets: wat kan ik doen, wie gaat er wat doen, waar is het veilig.

  3. Verschrikkelijk ja. Ik heb zoiets zelf een keer meegemaakt nadat ik van mijn fiets af was gevallen en niet meer kon opstaan omdat mijn been zwaar gekneusd was. Mensen zagen het, maar niemand die hielp…

  4. Het is een bijzonder systeem op deze manier inderdaad.. Ik was laatst met een vriendin in de sauna. Een vrouw die naar buiten wilde lopen, werd onwel en viel met haar hoofd tegen de hoek van de muur en viel met een bebloed voorhoofd op de grond. Het personeel begon gelijk te rennen en hoewel wij beiden BHV’ers zijn, besloten we niks te ondernemen, omdat we ervan uit gingen dat het personeel voldoende kennis en kunde in huis had. We hebben het wel even aangekeken en hadden wel wat kritiek, maar hebben dat niet tegen hen geuit, meer onder ons gehouden, haha :)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: