Seriemoordenaars: nature or nurture?

Wat drijft iemand om een misdrijf te plegen? Waarom zou je een slachtoffer leed toe willen brengen? Bestaat er zoiets als het ‘misdadigers gen’? Mijn fascinatie voor strafrecht is grotendeels terug te voeren op deze vragen. In deze SecJure-editie zoek ik dan ook maar gelijk het extreme op: seriemoordenaars. Hoe denken deze mensen? Wat brengt hen tot dergelijke gruweldaden? Is er bij deze personen sprake van een aangeboren ‘afwijking’ of spelen met name opvoeding, sociale contacten en andere externe factoren een rol? Ofwel, seriemoordenaars: nature or nurture?

Voor dit artikel heb ik de nodige research gedaan. Ik heb me vaak verbaasd, was regelmatig geschokt en een enkele keer misselijk door de informatie die ik tegenkwam. Naarmate ik me meer in de materie verdiepte, merkte ik dat de seriemoordenaars een aantal dingen gemeen hadden. Deze bevindingen zullen in dit artikel worden besproken. Daarnaast komen enkele bekende seriemoordenaars aan bod. Lees en huiver.

Fascinatie voor de psyche
Op forums en in krantenartikelen doen de meest wilde verhalen en bizarre theorieën over de psyche van seriemoordenaars de ronde. Haast onnodig om op te merken is dat deze theorieën met een flinke korrel zout genomen moeten worden. Sommige mensen weten echter wél waar ze over praten, zoals forensisch psychiater Helen Morrison uit Chicago. ‘Ik ben wat men noemt een ‘profiler’. De afgelopen dertig jaar werd ik geconfronteerd met de meest bizarre drijfveren van seriemoordenaars. Ik heb de hele wereld rondgereisd om erachter te komen wie ze zijn, waar ze zich verbergen en wanneer ze doden.’ [1]

Bovenstaande quote doet misschien wat Sherlock Holmes-achtig aan, maar haar werk kan verrijkende inzichten bieden. Kunnen we bijvoorbeeld door de informatie die op deze wijze wordt vergaard een algemeen beeld schetsen van de seriemoordenaar?

Seriemoordenaars in hokjes
Profilers maken vaak gebruik van typologieën, die sterk uiteen lopen. Ze zijn dan ook niet gebaseerd op empirisch onderzoek, maar worden desondanks gewoon toegepast.

Een veelgebruikte typologie is die van – hoe kan het ook anders – Holmes & Holmes uit 1996.[2] Volgens hen konden seriemoordenaars worden ingedeeld in vier categorieën: de visionair (stemmen in het hoofd geven opdracht om de moord te plegen), de mission seriemoordenaar (een bepaald soort mensen van de aardbodem willen laten verdwijnen), de hedonist (beleeft plezier aan het moorden, seksueel of anderszins) en de power/control seriemoordenaar (seksueel opgewonden raken van het uitoefenen van macht over het slachtoffer).

De seriemoordenaar in feiten
Eerst wil ik nog even terugkomen op de definitie van de seriemoordenaar. Over het algemeen wordt hiervoor de in 2005 tijdens een symposium van de FBI vastgelegde omschrijving gebruikt: The unlawful killing of two or more victims by the same offender(s), in separate events.[3]

Een belangrijk onderscheid is de seriemoordenaar van de massamoordenaar en de ‘spree killer’. Bij een massamoordenaar gaat het om vier of meer vermoorde slachtoffers die omgebracht worden rond dezelfde tijd op dezelfde locatie. Denk bijvoorbeeld aan de schietpartij op de Virginia Polytechnic Institute and State University in Blacksburg in 2007 waar 30 doden in hetzelfde gebouw vielen, waaronder de 23-jarige Zuid-Koreaanse schutter Cho Seung-Hui.

De spree killer is een moordenaar die een of meerdere moorden pleegt door lukraak op willekeurige mensen te schieten. Als algemene definitie wordt aangenomen dat er bij spreekilling sprake is van moorden op een of meerdere locaties met vrijwel geen tussentijd tussen de moorden. Het verschil met seriemoordenaars is dat hun daden gewoonlijk met tussenpozen worden gepleegd en dat er bovendien vaak sprake is van een gerichter patroon.

De spreekiller met de meeste slachtoffers op zijn naam is Anders Behring Breivik, die in 2011 in Noorwegen 69 dodelijke slachtoffers maakte.

Een algemeen profiel
Over het algemeen is de seriemoordenaar een blanke man tussen de twintig en veertig jaar. Hij komt uit de lagere sociale klassen van de maatschappij, maar is daarentegen bovengemiddeld intelligent. Toch presteert hij op school vaak minder goed door onzekerheid, is hij sociaal onvaardig en is er sprake van seksuele frustratie.

Vaak komt hij uit een disfunctionele familie, waarbij de ouders zijn gescheiden of een van de ouders het gezin heeft verlaten. In het geval dat de ouders nog bij elkaar zijn, is een van hen erg dominant. In veel gevallen is er sprake van seksueel misbruik of geweld. Regelmatige voorkomende factoren zijn verder dat de seriemoordenaar als kind veel last had van nachtmerries en bedplassen.

Het criminele pad wordt meestal voor het eerst bewandeld door vernieling, diefstal, brandstichting of dierenmishandeling. Daarnaast doet zich in veel gevallen het ‘kameleon-effect’ voor; hoewel er vaak sprake is van antisociaal gedrag, weet de seriemoordenaar zich gemakkelijk aan zijn omgeving aan te passen.

Hoewel er veel overeenkomende factoren zijn, verschillen de doelen van de seriemoordenaars behoorlijk. Macht, wraak, haat, geld en lust zijn enkele voorbeelden.

Ik wil nogmaals benadrukken dat het hier gaat om een algemeen beeld, er zijn genoeg uitzonderingen op de regel.

Interne factoren
Hoewel er nog geen onomstotelijke biologische kenmerken zijn gevonden die het gedrag van de seriemoordenaar kunnen verklaren, zijn er wel een aantal kenmerken aangetroffen in de hersenpan. Allereerst is vaak de amygdala (emotiegebied van de hersenen) wat kleiner, waardoor de betreffende persoon minder goed reageert op emotionele reacties bij anderen en ook sancties minder goed aanslaan. Ten tweede kan er sprake zijn van een afwijking bij de prefrontale cortex, die belangrijk is voor het onderdrukken van impulsiviteit en het inzien van de gevolgen van bepaald gedrag.

Bekende seriemoordenaars
Elizabeth Bathory – Bloed Gravin
Volgens het Guinness Book of Records heeft de Slowaakse gravin Elizabeth Bathory de meeste moorden als seriemoordenaar op haar naam staan met het duizelingwekkende aantal van 650 slachtoffers in ongeveer tien jaar tijd, vrijwel allemaal jonge meisjes. Haar bijnaam ‘Bloed Gravin’ dankt ze aan het feit dat ze dacht dat het bloed van jonge vrouwen haar de eeuwige jeugd zou schenken. Ze werd geboren in 1560 in een rijke en prominente familie in het kasteel Čachtice bij Trenčín in het huidige Slowakije. Opvallend feit is dat ze een van de hoogst opgeleide vrouwen van haar tijd was. Op elfjarige leeftijd verloofde ze zich met de zestienjarige Ferenc Nadasdy, een krijgsheer uit een vooraanstaande familie. Hij bracht haar de nodige martelmethodes bij en liet haar deze uitvoeren tijdens zijn periodes op de strijdvelden. Om het bloed van de jonge meisjes te verkrijgen gebruikte ze verschillende martelmethoden. Een voorbeeld hiervan is de kooi, waarbij slachtoffers in te kleine stalen kooien werden gestopt en doorboord werden met spiesen. Elizabeth zou naar verluid dan onder de kooien gaan staan en zo een regen van bloed over zich heen krijgen. Bij een andere methode werd er een stuk vlees uit het slachtoffer gesneden en werd die vervolgens gedwongen om het eigen vlees te eten. De andere martelmethoden zal ik de lezer besparen.

Uiteindelijk werd Elizabeth opgesloten in een van de torens van haar eigen kasteel, waarna de ramen en deur werden dichtgemetseld en er enkel een luikje overbleef om eten doorheen te schuiven. Vier jaar later, in 1614, stierf ze op 54-jarige leeftijd in haar dichtgemetselde cel.[4]

Jack the Ripper – het openrijten van prostituees
Een bij het grote publiek meer bekende seriemoordenaar is natuurlijk Jack the Ripper. In 1888 vermoordde en verminkte hij vijf prostituees (een in augustus, drie in september en een in november). Allen waren toegetakeld met een mes, bij sommigen waren ingewanden verwijderd en de meesten hadden een doorgesneden keel. Van nog een vijftal anderen wordt ook gedacht dat ze door toedoen van Jack van het leven zijn beroofd, maar dit is nooit officieel aangetoond. Daarnaast is nooit achterhaald wie Jack the Ripper nu eigenlijk was. Een van de theorieën is dat Jack een vrouw was. Bij brieven die bij de slachtoffers waren gevonden zat namelijk speeksel met vrouwelijk DNA op de postzegels. In totaal zijn er zo’n dertig verdachten aan wie de beroemde bijnaam zou kunnen worden toegeschreven, waaronder vier vrouwen.

Ted Bundy – de charismatische hulpzoeker
Wellicht de meest ‘charismatische’ in dit rijtje is de Amerikaan Ted Bundy. Hij wordt over het algemeen omschreven als ‘(…) attractive, smart, and had a future in politics. He was also one of the most prolific serial killers in U.S. history. Ted Bundy screamed his innocence until his death in the electric chair became imminent, then he tried to use his victims one more time – to keep himself alive. His plan failed and the world got a glimpse of the true evil inside him’.[5]

Hoewel hij uiteindelijk dertig moorden op vrouwen bekende, kunnen er naar schatting zo’n honderd moorden op zijn naam worden geschreven.

Bundy werd geboren in een tehuis voor ongehuwde vrouwen in de staat Vermont in 1946. Toen zijn moeder in 1951 trouwde, verwierf hij zijn beruchte achternaam. Zijn criminele daden begonnen in zijn puberteit: hij begluurde vrouwen en was een winkeldief.

Zijn slachtoffers hadden een aantal overeenkomstige kenmerken: single, blank, mager en lang haar met een scheiding in het midden. Dit is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat hij werd afgewezen door een medestudente met deze kenmerken. Bundy ging altijd op dezelfde wijze te werk: hij vroeg de slachtoffers om hulp voor zijn auto of zeilboot, waarna hij ze meelokte. Ze verdwenen allen in de avonduren en werden neergeknuppeld met een stomp voorwerp. Hierna werden ze verkracht, zowel nog levend als al dood.

Charles Manson – muzikale sekteleider
Hij wordt gezien als het symbool van het kwaad; de inmiddels 77-jarige Charles Manson. Hij spendeerde het grootste deel van zijn leven in de gevangenis vanwege diefstal, maar werd een aantal keer eerder vrijgelaten wegens goed gedrag. Verder hoopte hij op een muzikale carrière en legde hij contacten met onder andere The Beach Boys en de zoon van Doris Day. Het nummer ‘Helter Skelter’ van The Beatles in 1968 deed hem geloven dat er sprake was van een opkomende rassenoorlog. In de jaren dat hij wel vrij over straat liep, wist hij op manipulatieve wijze een indrukwekkende hoeveelheid volgers om zich heen te verzamelen. De sekte met Manson als leider noemde zichzelf ‘The Manson Family’. Manson dacht een ‘bijdrage’ te kunnen leveren aan deze oorlog door de ‘zwarten’ te laten zien hoe ze moesten handelen. Hij liet enkele leden van de Manson Family negen mensen vermoorden. Hoewel hij altijd heeft ontkend bij de moorden aanwezig te zijn geweest, werd hij in 1974 veroordeeld tot de doodstraf, die later werd omgezet in een levenslange gevangenisstraf in California’s Corcoran Prison. Geen enkele andere gevangene heeft ooit zoveel (fan)mail ontvangen als hij.[6]

Pedro Alonso López – Monster van het Andesgebergte
Wellicht de voor ons momenteel meest belangrijke seriemoordenaar is de nog steeds voortvluchtige 64-jarige Pedro Alonso López, alias ‘het Monster van het Andesgebergte’. Zijn moeder was een prostituee met dertien kinderen die hem op achtjarige leeftijd op straat schopte toen ze hem betrapte op seksuele handelingen met een van zijn jongere zusjes. Schijnbaar nam zijn vrouwenhaat toe door zijn pornocollectie in de gevangenis, waardoor hij alle vrouwen als hoeren zag. Naar schatting heeft hij tussen de 300 en 350 vrouwen en meisjes omgebracht in Peru, Colombia en Ecuador door middel van verkrachting en vervolgens wurging.[7]

Nurture or nature?
Hoewel je persoonlijkheid wel degelijk een rol speelt, lijkt er bij het ontstaan van een seriemoordenaar uiteindelijk meer sprake te zijn van nurture dan nature. Een miserabele thuissituatie, verkeerde vrienden en invloeden van bekende personen hebben grote invloed. Alleen in een enkel geval lijkt de oorzaak van het gedrag van de betreffende seriemoordenaar echt te wijten te zijn aan biologische kenmerken. Een voorbeeld hiervan is Charles Whitman (overigens geen seriemoordenaar, maar een massamoordenaar) die in 1966 als 25-jarige veertien mensen vermoordde bij de Universiteit van Austin, Texas. Uit de autopsie bleek dat Whitman een tumor had in de hersenen.

In elk mens schuilt een potentiële moordenaar. Moordenaars zijn en blijven mensen, hoe monsterachtig hun daden ook zijn. Ze komen uit alle rangen en standen. – Jef Vermassen, Vlaams auteur.


[1] In 2005 schreef ze het boek My Life Among the Serial Killers: Inside the Minds of the World’s Most Notorious Murderers.
[2] Holmes, R.M. & Holmes, S.T. Profiling violent crimes, an investigative tool, Thousand Oaks: CA Sage 1996, p. 305
[3] ‘Serial murder: Multi-Disciplinary Perspectives for Investigators’, FBI 21 mei 2005, http://www.fbi.gov/ (zoek op ‘serial murder’)
[4] ‘Elizabeth Bathory’, Kunst en Cultuur 11 april 2008, http://kunst-en-cultuur.infonu.nl (zoek op ‘Elizabeth Bathory’)
[5] ‘Serial Killer Ted Bundy’, Famous crimes, http://crime.about.com (zoek op ‘Ted Bundy’)
[6] ‘Charles Manson’, People, http://history1900s.about.com (zoek op ‘Charles Manson’)
[7] ‘Pedro Lopez: The Monster of the Andes’, Crime Library 5 januari 2012, http://www.trutv.com (zoek op ‘Pedro Lopez’)

Advertenties

24 reacties op ‘Seriemoordenaars: nature or nurture?

  1. Ik heb helaas een relatie gehad met een sociopaat/psychopaat. Het kind van vertoonde ook nare/rare trekjes. Ik ben geneigd te zeggen dat genen ook absoluut meespelen. De betreffende man wist zich overal uit te kletsen, pakte mensen op hun zwakke plekken en iedereen trapte erin. Zijn lijst van list en bedrog was enorm en wrs groeiende. Op een gegeven moment, toen de roze bril afgevallen was bij mij, zag ik hem zoals hij echt was. Hij vertoonde heel veel sociaal wenselijk/aangeleerd gedrag. Soms totaal misplaatst of enorm overdreven. Krokodillentranen, theatraal gedrag soms. Ik ben blij dat hij eindelijk uit mijn leven is. Poeh.

    1. Oef, wat heftig! Ik denk inderdaad dat je er wel een bepaalde ‘aanleg’ voor moet hebben, maar het meeste kijken ze toch af van anderen of ontwikkelen ze als reactie op het gedrag van anderen als kind. En tjah, als dat er eenmaal in zit..

        1. Ow, dat is ook zeker zo, dat staat ook in het artikel. Maar het is gedeeltelijk ook wat je zelf met die ‘afwijking’ doet. Je kunt impulsen ook (gedeeltelijk) onderdrukken en dat heeft ook weer te maken met opvoeding e.d.

  2. Goed geschreven stuk, boeiende materie die je goed uitdiept. Ik heb een vriend die vroeger tientallen boeken had over moordenaars, solo en serie zo gezegd. Hij vroeg mij of ik ze wilde hebben, dat was meer dan tien jaar geleden. Ik schijn toen gezegd te hebben “Nee, dat is mij te burgerlijk.” Zat toen vast met mijn hoofd in ‘de zware geschiedenis’. Nu heb ik best wel wat spijt, al heb ik ook weer niet zo heel veel ruimte.

    Ik heb zelf een aantal boeken gekocht, als ik deze opschrijf hoop ik niet dat je mij aanmatigend vind, jouw interesses gaan duidelijk dieper (en met beroepsmatige reden) dan de mijne.

    -Mijn vriend de seriemoordenaar door Ann Rule, over haar vriendschap met Ted Bundy.
    http://www.goodreads.com/author/show/9678.Ann_Rule

    -Helter Skelter door Vincent Bugliosi (de aanklager), over de Manson moorden
    http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1915134,00.html

    -Mind Hunter door John Douglas (de autobiografie van de man die de daderprofilering bij de FBI uitvond)
    http://www.johndouglasmindhunter.com/

    Dan twee boeken die, nu ik ze weer in mijn hand heb, ik zeker dit jaar ga herlezen:
    Echoes in the Darkness door Joseph Wambaugh
    https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-wambaugh/echoes-in-the-darkness/

    Fatal Vision door Joe Mcginniss
    http://en.wikipedia.org/wiki/Fatal_Vision
    (kan het nu niet snel vinden maar de moordenaar (zelf zegt hij onschuldig te zijn van de moord op zijn vrouw en dochters) heeft een eigen website waar je geld kan doneren voor zijn verdediging!)

    Dat zijn in ieder geval de boeken die ik hier zo kan zien staan. Ik heb ook een paar meter over oorlogsmisdadigers, maar die vallen toch een beetje buiten het betoog van je Blog…

      1. O die heb ik, zal ik t.z.t. wel eens bij je Blog achterlaten… 1 boek is echt een aanrader Spandau van Albert Speer. Als je wilt zien hoe eens machtige mannen tot kleinzielig gedrag overgaan wanneer ze samen in de gevangenis zitten.

  3. Heel interessant artikel! Heb het met open mond gelezen. Ik kijk ook altijd graag van die series op discovery over crime. Ik vind dat ook super fascinerend hoe zo’n crimineel brein werkt. Ik denk ook dat nurture een grote invloed heeft. Alleen inderdaad, als je bv. een tumor hebt, dan kun je gekke dingen doen! Heftig hoor.

  4. Nou dat was veel informatie, maar vooral interessant. Jammer dat er mensen zijn die zoveel ellende op hun geweten hebben.

  5. Jack the Ripper. Geweldig. Al eens in de Londond Dungeon geweest? Trouwens, eigenlijk hoort Sweeney Todd er ook nog tussen. ‘The Demon Barber of Fleet Street’. Is gebaseerd op nieuwsberichten uit de 18e eeuw waarin een kapper zijn slachtoffers met behulp van de benedenbuurvrouw verkocht als pasteitjes. Is later ook een toneelstuk en een musical van gemaakt.

  6. Leuk om nog eens zo’n stukje te lezen! Ik vind dat heel erg interessant :-)
    ‘k Heb nog een klein vraagje over dat laatste citaat van Jef Vermassen. Ik dacht dat dat citaat specifiek over moord met onbedachte rade ging – dat iedereen die tot het uiterste gedreven wordt, zoiets kan doen, maar ik heb het boek niet gelezen, dus ik weet dat niet zeker. Zoals het hier nu staat, lijkt het alsof iedereen seriemoordenaar kan worden en dat vind ik een serieus beangstigende gedachte!

  7. Wat een goed artikel! Van Jack the Ripper en Charles Manson heb ik wel gehoord, maar van de andere seriemoordenaars nog nooit. Hoewel ze wel veel moorden hebben gepleegd, vooral die laatste en de eerste. Misschien is het raar, maar ik vind het altijd heel interessant om te lezen hoe iemand zo kan worden. Ik denk dat het inderdaad wat je zegt meer nurture is, hoewel ik wel denk dat er een beetje nature in zit. Dat ze het altijd al in zich hebben gehad maar dat de moordlust zonder invloeden van de omgeving niet naar buiten komt. Ik vind het in ieder geval altijd wel een interessante discussie. Wat brengt iemand tot moorden? En wat iemand ertoe brengt om meerder malen te moorden vind ik al helemaal onbegrijpelijk, maar daardoor interessant om over te lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s