Super recognisers: de superhelden van het strafrecht

Vraag aan mijn vader wat de postcode is van een willekeurige Duitse plaats en hij kan het je zo vertellen. Vraag hem echter of hij nog weet hoe het kassameisje van gisteren eruit zag en hij heeft geen idee. Dit in tegenstelling tot super recognisers: mensen die uitermate goed zijn in het onthouden en herkennen van gezichten.

Super recognisers zijn met hun skills een geducht wapen van de politie. Organisaties als het Engelse Scotland Yard en de Amerikaanse FBI hebben teams van dergelijke personen tot hun beschikking. Het lijken tenslotte de perfecte werknemers: ze kunnen letterlijk het ‘kwaad’ van iemands gezicht aflezen. Waarom zijn deze mensen nu zo goed in het herkennen van gezichten en waarom heeft niet iedereen deze skills? En natuurlijk de hamvraag: ben jij een super recogniser in de dop?

Prosopagnosia – facial blindness
De studie naar mensen met een buitengewone aanleg voor het herkennen van gezichten kwam eigenlijk uit de lucht vallen. Het primaire onderzoek was namelijk gericht op Prosopagnosia.[1] Deze term werd als eerste gebruikt door de Duitse neuroloog Joachim Bodamer en staat beter bekend als ‘gezichtsblindheid’. Het woord het zegt het eigenlijk al: het is het onvermogen om mensen te herkennen aan hun gezicht. Iedereen herkent wel eens een persoon niet, net zoals je soms wel eens de naam bij het gezicht vergeet. Bij sommige mensen neemt dit echter extreme vormen aan, waardoor ze zelfs gezinsleden of het eigen spiegelbeeld niet herkennen. Deze afwijking kan zowel erfelijk zijn als bijvoorbeeld het gevolg van hersenschade betreffen.

Ongeveer een op de vijftig mensen heeft in meer of mindere mate last van gezichtsblindheid. Vaak hebben ze dit echter niet door, omdat ze trucjes ontwikkelen om mensen te onthouden, zoals kapsel, kleding of manier van lopen.

Uit de onderzoeken naar gezichtsblindheid kwam naar voren dat er ook een groep personen was die een tegenovergestelde afwijking had: zij konden juist buitengewoon goed gezichten onderscheiden en herkenden mensen jaren later nog steeds, vaak aan de meest kleine details in het gezicht. Zij kregen al snel de term ‘super recognisers’ toebedeeld.

Knock knock, who’s there?
Wanneer je je kenmerken probeert te herinneren zoals kleding, kapsels, lichaamsvormen, et cetera, gebruik je het ‘object’ gedeelte van je brein, beter bekend als het laterale occipitale complex. Deze bevindt zich achteraan aan de onderkant van je hersenen. Het herkennen van gezichten is echter complexer en zou zich in verschillende delen van de hersenen afspelen. Gezichten worden daardoor efficiënter en sneller verwerkt dan andere objecten. Twee maanden oude baby’s kunnen al gezichten onderscheiden, bij negen maanden beginnen ze de verschillende gezichtsuitdrukkingen te begrijpen.

Normaal of niet?
De BBC documentaire ‘Super recognisers’ van 25 januari 2013 geeft aan hoe moeilijk het soms is om om te gaan met het feit dat je gezichten nooit vergeet.[2] Zo vertelt een van de geïnterviewden, Jennifer, dat ze er pas tijdens haar studentenleven achterkwam dat het niet gebruikelijk was om zoveel gezichten te onthouden. Zo vertelt ze: I’d meet so many people in the first few weeks and I’d remember everyone no matter how brief the encounter. I’d then meet them at a party and they wouldn’t remember me. I’d think: ‘That person is SO fake, I can’t believe they’re pretending they don’t remember me when we met for 30 seconds in the cafeteria three weeks ago.’’

Ook vertelt ze dat het niet uitmaakt hoe oud mensen zijn of hoe lang het duurt voordat ze bekenden weer tegenkomt. “People can get older but their faces look the same to me,” zegt ze. “They don’t look different to me whether they’re children or adults. I don’t know why my mind is able to make the leap.”

Zijn super recognisers zeldzaam?
In 2010 wekte de super recognisers de interesse van Detective Chief Inspector Mick Neville, werkzaam bij Scotland Yard. Hij begon bij te houden hoeveel mensen in de loop van de jaren door zijn medewerkers waren geïdentificeerd via CCTV beelden.[3] De Met, ofwel Metropolitan Police, telt zo’n 35.000 agenten, maar het waren steeds dezelfde medewerkers die de ‘bad guys’ uit de videobeelden wisten te halen. Neville vroeg vervolgens aan een forensische psycholoog om onderzoek te doen.

Super recognisers zijn eigenlijk nog niet eens zo zeldzaam. Uit een expositie van het Londen Science Museum blijkt dat een op de vijftig mensen een bovengemiddeld vermogen heeft om gezichten te herkennen. Nu kun je je natuurlijk afvragen of deze mensen niet gewoon een goed geheugen hebben en dat dit voor allerlei voorwerpen geldt, niet alleen voor gezichten.

Josh Davis, een forensisch psycholoog aan de Universiteit van Greenwich (GB), deed het onderzoek naar de recogniser-kwaliteiten van de Met officers. Hij ontdekte dat hun capaciteiten minder goed tot hun recht kwamen bij andere voorwerpen zoals bloemen en dat hun ‘gave’ wel degelijk echt gericht was op gezichtsherkenning.

Onderzoek naar skills
Dit was nuttige informatie voor Neville, die zich vervolgens afvroeg in hoeverre de capaciteiten van deze super recognisers getraind konden worden. Hiervoor moesten echter nog meer onderzoeken worden gedaan. Zo is het een feit dat we omgedraaide gezichten moeilijker kunnen herkennen dan wanneer ze rechtop staan. Hetzelfde geldt voor de situatie waarin we maar stukken van een gezicht zien. Onze hersenen moeten meer werk verrichten wanneer we een bekende tegenkomen met een zonnebril of wanneer deze plotseling zijn baard heeft laten staan. Om over bivakmutsen nog maar niet te spreken. Hadden de super recognisers ook last van deze belemmeringen?

Een cognitieve psycholoog van de University of East London, Ashok Jansari, ging de uitdaging aan. Zijn onderzoek, waarbij met elektroden de breinactiviteit wordt gemeten, is nog steeds aan de gang. Het enige dat Jansari tot op heden over het onderzoek kwijt wil, is dat super recognisers ‘seem to be using their brains somewhat differently’.[4] Daar worden we dus nog niet veel wijzer van.

Hoewel het onderzoek nog in een beginstadium was, begon Neville vorig jaar augustus – toen er in Londen dagenlang rellen en plunderingen plaatsvonden – al met het bijhouden van het aantal identificaties van zijn team.[5] Duizenden CCTV beelden kwamen in een online database terecht en werden bekeken door de Met’s officers. Het leidde tot meer dan drieduizend arrestaties, alhoewel dat niet tot een zelfde aantal veroordelingen opleverde. De twintig agenten die de meeste identificaties wisten te bewerkstelligen, werden opgenomen in het onderzoek. Overigens werden deze twintig niet automatisch bestempeld als super recogniser, ondanks het hoge aantal identificaties. De logische verklaring hiervoor is dat sommige agenten onder andere in een kleine buurt werkten, waardoor zij steeds dezelfde mensen voor de camera zien verschijnen en het daardoor makkelijker is om links te leggen.

Cross race effect
Hebben super recognisers dan helemaal geen moeite met gezichtsherkenning? Ja, toch wel, zij het in veel beperktere mate dan de gemiddelde mens. Wanneer het gaat om een andere etniciteit dan die van hemzelf wordt het voor de super recogniser lastiger om links naar eerdere ontmoetingen te leggen. Dit staat in de wetenschap beter bekend als het ‘cross race effect’. Ook in het geval van tweelingen wordt het herkenningsproces bemoeilijkt. Desalniettemin blijft het herkenningsniveau van de super recognisers verbazingwekkend.

Werking in de bovenkamer
In een artikel van The New Scientist[6] proberen twee erkende super recognisers – Collins en Bada, beiden werkzaam bij Scotland Yard – uit te leggen hoe ze de CCTV beelden bestuderen. ‘It’s little things,’ vertelt Collins hier. ‘The eyes or… It’s an instant thing really, it’s hard to explain.’  Het lijkt voor hem dus meer een gevoelskwestie te zijn. Bada bekijkt het juist meer abstract. I usually go from the side, the forehead to the brow, to get a definite ID. Sometimes a prisoner comes in and I’m like: ‘I know you as Captain America and now you’re telling me you’re Spiderman?’ All it needs is for him to turn sideways: it clicks, and I say, ‘I remember you’.

Beiden geven aan dat oefening zeker kunst baart. Ook in hun vrije tijd bekijken ze beelden van Youtube filmpjes en dvd’s om in vorm te blijven.

Invloed in de rechtszaal
Het doel van Neville is om super recognisers een meer erkende rol in het strafproces te laten spelen. Dit is met name van belang in de rechtszaal. Collins zegt hierover: ‘I have picked out quite a few suspects from just their eyes, but the problem is trying to convince the Crown Prosecution Service that is the person you say it is.’

Neville wil verder proberen te bewerkstellingen dat super recognisers er al in een eerder stadium uit worden gepikt. Op de politieacademie zou hier al aandacht aan moeten worden besteed. Bovendien zijn niet alleen politieagenten met dergelijke kwaliteiten waardevol. Ook douaniers, bodyguards en andere beroepen waarbij burgers in de gaten worden gehouden, kunnen dergelijke mensen gebruiken.

Het trainen van je skills
Nog even terugkomend op de gezichtsblindheid: Joe DeGutis, psycholoog aan Harvard University, ontdekte dat mensen met gezichtsblindheid hun capaciteiten kunnen verbeteren door oefeningen te doen waarbij bijvoorbeeld computer gegenereerde gezichten in groepen moeten worden verdeeld op basis van gemeenschappelijke overeenkomsten, zoals vorm van de neus of kleur van de ogen. Door super recognisers dezelfde oefeningen te laten doen, kunnen ook zij hun skills verbeteren met maar liefst tien procent (!).

Andere onderzoeken
Rondom het fenomeen van gezichtsherkenning zijn er nog allerlei andere onderzoeken gedaan, sommige met opvallende resultaten. De Australische psycholoog Don Thomson creëerde de situatie waarbij ouders zelf hun eigen dochter niet herkenden. De ouders waren op vakantie in Londen en de dochter, waarvan ze dachten dat die gewoon thuis zat, kreeg van Thomson de opdracht om naast de ingang van hun hotel te gaan staan met naast zich een voor de ouders onbekende persoon. De dochter mocht geen teken van herkenning aan haar ouders geven. Toen de ouders haar kwamen begroeten, maar de dochter ontkende familie te zijn, verontschuldigden de ouders zich en liepen ze door. De vraag is nu dus of, in het geval van onlogische of ongepaste samenhang, een bekend gezicht voor ons onbekend wordt. Je zou immers zeggen dat je je eigen dochter te allen tijde zou herkennen. Daaruit voortvloeiend: in hoeverre heeft dit invloed op super recognisers en de betrouwbaarheid van hun bevindingen?[7] Dit zal toekomstig onderzoek uit moeten wijzen.

In Nederland
In Nederland kennen we (nog) geen team van super recognisers. Mocht deze wel bestaan, dan weet justitie deze in ieder geval goed verborgen te houden. Het lijkt erop dat we eerst bij onze Engelse collega’s kijken naar hun onderzoeken, voordat we zelf stappen in die richting gaan ondernemen.

Super recognizer in de dop
Op Facebook kun je via de pagina ‘Super-Recognizers’ een leuke test doen om te kijken in hoeverre jij deze vaardigheden bezit. Ook op de rest van het internet zijn er verschillende proefjes terug te vinden.[8] Uiteraard heb ik mezelf ook aan een dergelijke test onderworpen en met dertien van de vijftien punten schijn ik een super recognizer in de dop te zijn. Puur geluk of tijd voor een carrière switch?


[1] Afkomstig uit het Grieks: ‘agnosia’ betekent verlies van kennis, ‘prosopo’ betekent gezicht.
[2] BBC, ‘Never forgetting a face’, 25 januari 2013 (http://www.bbc.co.uk/programmes/b00q3fbv).
[3] CCTV, ofwel ‘Closed Circuit Television’, Engelse benaming voor camerabewaking en -toezicht.
[4] http://www.newscientist.com/article/mg21528821.500-superrecognisers-have-amazing-memory-for-faces.html
[5] Justin Devenport, ‘Super-recognisers track down rioters’, London Evening Standard
[6] Caroline Williams, ‘Super-recognisers have amazing memory of faces’, September 2012
[7] C. Wilkinson & C. Rynn, ‘Craniofacial Identification’, Cambridge University Press: 2012, p. 7
[8] Nog meer willen weten over face recognition? Bekijk dan de studie van Richard Russel, ‘Super-recognizers: People with extraordinary face recognition ability’, Psychonomic Bulletin & Review 2009, 16 (2), 252-257

Dit artikel is eerder gepubliceerd in SecJure, oktober 2013, editie 1, p. 35-37

Advertenties

7 Comments on “Super recognisers: de superhelden van het strafrecht

  1. Heel erg interessant om te lezen. Ik had hier echt nog nooit van gehoord, maar ik ben benieuwd of er in de toekomst meer gebruik zal worden gemaakt van de recognisers.

  2. Wow, wat cool! Lijkt me wel heel raar ja, als jij altijd iedereen onthoudt, terwijl dit andersom niet zo is. Zeker als je niet doorhebt dat wat je kunt heel bijzonder is.

  3. Pingback: Leesvoer | SYLVIA KUIJSTEN

  4. Pingback: Terugblik november | SYLVIA KUIJSTEN

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: